Puna ki he Kakato
AGIRight.org

Ngaahi Vahefonua Fakatotolo

Fakatotolo

Vahefonua fakatotolo ʻe ono ʻoku fehoanaki, mei he ngaahi totonu AI mo e laiseni fakamatala ki he founga fakapule lava ke lau ʻe he masini mo e ʻekonomika fakatemōkalati ʻo e feituʻu AI.

01

Ngaahi Totonu AI

Ko e ngaahi totonu, fatongia, mo e founga fakapule ʻo e AI, AGI, mo e ngaahi ʻeiseni — mei he meʻangaue ki he kaungāngāue ki ha ngaahi tāutaha kahaʻu ʻe lava. ʻOku kau ai ʻa e fehuʻi ki he maluʻi fakaʻulungaanga kihiʻi: ko e hā ʻa e ngaahi tuʻunga ʻoku totonu ke puleʻi ʻa e fefakatahaʻaki ʻa e tangata–AI kimuʻa ke fakalelei ʻa e ngaahi fehuʻi ki he tāutaha.

02

Ngaahi Totonu Fakamatala AI

AICRAICL

What AI systems may do with content: read, summarize, transform, retrieve, train, commercialize, redistribute. The AICR ruleset and the AICL-C content-licensing layer make these rights declarable and transactable.

03

Tuku Ako ʻa e AI

AIRSAILP

Pe ʻe lava ke ako ʻa e AI, ʻi he founga fē hono loloto, ki he hā ngaahi taumuʻa, pea ʻi lalo ʻi ha ngaahi fatongia fē. Ko hono lau ʻoku ʻikai ko hono ako mei ai; ko e "ʻikai taʻofi" ʻoku ʻikai ko e "lava ke ako mei ai". ʻOku liliu ʻe he AIRS mo e AILP ʻa e tuku ako ke hoko ko ha fakalava fakalaka, lava ke lau ʻe he masini.

04

ʻAʻa Fakaʻeiseni

AICL

Ko hono founga ʻoku aʻa ai ʻa e kau ʻeiseni ki he ngaahi saiti, API, database, ʻilo, mo e fakamatala totongi: fakaʻilonga, tuku, kole, totongi, fakangofua, lekooti fakaʻaonga, ngaahi ngataʻanga malu, mo e maluʻi mei he prompt-injection.

04b

Agent Action Rights

AARS

What an Agent may DO once it holds tool or API capability, as distinct from what it may read or learn: action taxonomy, effect vectors, reversibility, blast radius, and multi-action composition risk. AARS gives content permission and action permission separate, independently-evaluable axes.

04c

Agent Authority & Delegation

AADP

Who an Agent acts for, where its authority came from, whether it can hand that authority to another Agent, and how much of its internal state a verifier may demand. AADP separates principal from actor, bounds delegation to strictly narrow (never silently widen), and treats inspection as a bounded right, not an unlimited one.

05

Founga Fakapule Lava ke Lau ʻe he Masini

AICRAICLAIRSAILPAARSAADP

Ko e ngaahi lao fakapule ʻe lava ke ʻiloʻi mo fakahoko ʻe he masini: llms.txt, /ai/ manifest, ngaahi faila tuʻutuʻuni /.well-known/, JSON Schemas, ngaahi token laiseni kuo fakamoʻoniʻi, mo e founga lekooti sivi. Ko e saiti ko ʻeni tonu ko ha sīpinga ngāue.

06

ʻEkonomika Fakatemōkalati ʻo e Feituʻu AI

AICRAICL

Ko e ʻekonomika fakapolitikale ʻo e AI mo e fakamatala: totongi-taki-crawl, tufa paʻanga data, pate paʻanga AI fakapuleʻanga, ngaahi pate totongi fakatupu koloa, māketi data fakatuʻunga, mo hono founga ʻe lava ai ke toe foki ʻa e mahuʻinga naʻe toʻo mei he ʻilo fakalūkufua ki he kakai naʻa nau fakatupu ia.