AIRS — Fakalava ʻo e Ngaahi Totonu AI
Fakalava ʻo e Ngaahi Totonu AI
Ko e ngaahi totonu AI ki he fakamatala ʻoku ʻikai ko ha meʻa ʻe ua pē — ʻoku nau fakafuofua ha fakalava fakalaka, ʻoku lava ke laiseniʻi.
01 · Fakamatalaʻi
AIRS is the conceptual model underneath AICR and AILP: it holds that AI use of content cannot be governed by a single allow/deny bit. Reading, summarizing, retrieving, transforming, fine-tuning, training, and redistributing are different acts with different depths, uses, and economic weight. AIRS arranges them as a spectrum of levels, each of which can be separately permitted, priced, conditioned, and audited — making rights proportional, use-specific, and trackable. AIRS governs the content-and-learning rights plane only; it does not extend into whether an Agent may act on external systems (AARS) or who authorized that Agent (AADP).
02 · Taumuʻa
- Fetongi ʻa e fili loi ʻe ua pē "ʻatā fehangahangai mo e tāpuni" ʻaki ha ngaahi tuʻunga fakalaka ki he ʻaʻa ʻa e AI.
- Fakangofua ki he kau pulusi ke nau kei ʻatā ʻaupito ʻi he ngaahi tuʻunga tōtuʻa lolotonga ʻoku nau taʻofi ʻa e ngaahi tuʻunga loloto (akoʻi, tufaki).
- ʻOatu ʻa e ngaahi foʻi lea fevahevaheʻaki ʻoku fakauhinga ki ai ʻa e ngaahi fakahā AICR mo e ngaahi laiseni AICL.
- Fakahoko ke lava ke sivi mo fakatuʻunga totongi taki taha ʻi hono founga pē ʻa e tuʻunga.
03 · Ngaahi Kavakava
Tuʻunga 0 — Taʻe ʻAʻa AI
Tuʻunga 1 — Lau pē
Tuʻunga 2 — Lau mo Fakanounou (ʻaki ha fakahā tupuʻanga)
Tuʻunga 3 — Fakaʻaonga RAG (ngaahi lao tauhi + fakahā tupuʻanga)
Tuʻunga 4 — Liliu (toʻo mai fokotuʻutuʻu ʻi lalo ʻi he laiseni)
Tuʻunga 5 — Fakaʻaonga Fakatonutonu (laiseni pau)
Tuʻunga 6 — Fakaʻaonga Akoʻi (laiseni pau)
Tuʻunga 7 — Tufaki Fakapisinisi (laiseni pau)
L0
Taʻe ʻAʻa AI
L1
Lau pē
L2
Lau mo Fakanounou
L3
Fakaʻaonga RAG
L4
Liliu
L5
Fakaʻaonga Fakatonutonu
L6
Fakaʻaonga Akoʻi
L7
Tufaki Fakapisinisi
04 · Sīpinga Lava ke Lau ʻe he Masini
Ko e Fakalava, Lava ke Lau ʻe he Masini — /ai/rights-spectrum.json
{
"version": "0.1",
"spectrum": [
{ "level": 0, "name": "No AI Access" },
{ "level": 1, "name": "Read Only" },
{ "level": 2, "name": "Read and Summarize" },
{ "level": 3, "name": "RAG Use" },
{ "level": 4, "name": "Transform" },
{ "level": 5, "name": "Fine-Tuning Use" },
{ "level": 6, "name": "Training Use" },
{ "level": 7, "name": "Commercial Redistribution" }
]
} 05 · Ngaahi Fakangatangata
- Ko e tuʻunga ʻe valu ko ha mōteli fakatotolo — ko e ngaahi totonu ʻi māmani moʻoni ʻe lava ke fiemaʻu ha ngaahi vahevahe ʻoku toe ʻiloʻilo ange pe kehe.
- Ko hono fokotuʻutuʻu ʻo e ngaahi tuʻunga ʻoku fakahaaʻi ai ʻa e loloto/mafai fakaʻekonomika angamaheni, kae ʻikai ha tuʻunga fakalao.
- ʻOku fakamatalaʻi ʻe he AIRS ʻa hono ʻuhinga totonu; ʻoku ʻikai te ne fakamālohiʻi pe sivi tonu ʻa e talangofua.
- v0.1.1: reaching Level 7 on this spectrum still says nothing about Agent action rights or authority — a full Agent workflow may need independent compatibility across AIRS/AILP, AARS, and AADP.