AIRS — Yalava ni Dodonu ni AI
Yalava ni Dodonu ni AI
Na dodonu ni AI ena iyaya e sega ni io/sega ga — e buli e dua na yalava e rawa ni laiseni taki.
01 · iVakamacala
AIRS is the conceptual model underneath AICR and AILP: it holds that AI use of content cannot be governed by a single allow/deny bit. Reading, summarizing, retrieving, transforming, fine-tuning, training, and redistributing are different acts with different depths, uses, and economic weight. AIRS arranges them as a spectrum of levels, each of which can be separately permitted, priced, conditioned, and audited — making rights proportional, use-specific, and trackable. AIRS governs the content-and-learning rights plane only; it does not extend into whether an Agent may act on external systems (AARS) or who authorized that Agent (AADP).
02 · Inaki
- Vakasautaka na io/sega lasu ni "dola vs. sogo" ena tikina lolo ni curu ni AI.
- Vakadonuya vei ira na dauveivakaraitaki mera dola vakalevu ena tikina malumu, ka maroroya na tikina titobu (training, vakatabalevu).
- Vakarautaka na ivakadewa vakaikoya e vakaibalebaletaka kina na ivakatakila AICR kei na laiseni AICL.
- Vakarautaka na tikina yadua me rawa ni dikevi taki kei ni isau taki vakaduaduaga.
03 · Yalava
Tikina 0 — Sega ni Curu ni AI
Tikina 1 — Wilika Ga
Tikina 2 — Wilika kei na Vakalekalekataka (kei na icavuti)
Tikina 3 — Vakayagataki me RAG (lawa ni maroroi + icavuti)
Tikina 4 — Veisautaka (kena kauti buli vakadodonu ena laiseni)
Tikina 5 — Vakayagataki me Fine-Tuning (laiseni vakadodonu)
Tikina 6 — Vakayagataki me Training (laiseni vakadodonu)
Tikina 7 — Vakatabalevu Vakabisinisi (laiseni vakadodonu)
L0
Sega ni Curu ni AI
L1
Wilika Ga
L2
Wilika kei na Vakalekalekataka
L3
Vakayagataki me RAG
L4
Veisautaka
L5
Vakayagataki me Fine-Tuning
L6
Vakayagataki me Training
L7
Vakatabalevu Vakabisinisi
04 · Ivakaraitaki e Rawa ni Wilikitaki ena Masini
Na Yalava, e Rawa ni Wilikitaki ena Masini — /ai/rights-spectrum.json
{
"version": "0.1",
"spectrum": [
{ "level": 0, "name": "No AI Access" },
{ "level": 1, "name": "Read Only" },
{ "level": 2, "name": "Read and Summarize" },
{ "level": 3, "name": "RAG Use" },
{ "level": 4, "name": "Transform" },
{ "level": 5, "name": "Fine-Tuning Use" },
{ "level": 6, "name": "Training Use" },
{ "level": 7, "name": "Commercial Redistribution" }
]
} 05 · iYalayala
- Na tikina e walu sai koya e dua na ivakarau ni vakadidike — na dodonu ena vuravura dina e rawa ni gadreva e dua na wasei matata cake se duidui.
- Na kena vakadaunikoro na tikina e vakaraitaka na vakalomani/bibi vakailavo, sega ni dua na ivakarau vakalawa.
- Na AIRS e vakamacalataka na ibalebale ni dodonu; e sega ni vakadonuya se vakadeitaka wasoma na muri.
- v0.1.1: reaching Level 7 on this spectrum still says nothing about Agent action rights or authority — a full Agent workflow may need independent compatibility across AIRS/AILP, AARS, and AADP.