Vanua ni iVakadidike Tudei kei na Protocol v0.8.19
Na dodonu ni AI, na laiseni ni iyaya, na curu vakaagent, kei na veiliutaki vakamasini, me baleti na web ni gauna mai.
Eda dikeva na protocol me baleta na kena veimaliwai na iVakarau AI, agent, daunivakabuli, era vakarautaka na iyaya, ivakarau, kei na lewe ni vanua — ena dodonu, laiseni, isau, ivakarau ni dikevi, kei na lawa ni veiliutaki.
{
"publisher": "AGIRight.org",
"read_access": { "allowed": true },
"summarization": {
"allowed": true,
"attribution_required": true
},
"rag_use": {
"allowed": true,
"retention_days": 30
},
"training": {
"allowed": false,
"permission_contact":
"contact@agiright.org"
}
}↑ policy vakamasini e cakacaka dina ni vasite oqo
§01 Inaki
Mai na “sega ni vakatabui” ki na dodola vakaprotocol.
Na web e tara me baleti ira na dauwiliyaya tamata. Ia oqo, sa wilika, vakalekalekataka, vakadonuya, vulica, ka veivoli kina na AI ena iyaya vata ga — ia sa sega ni tiko e dua na ivakarau vata me vakamacalataka na ka e vakadonuya, laiseni, se dodonu me saumi. Sa vakarautaka o AGIRight.org na ivakarau oya: e dola, vakamasini na protocol me baleti na dodonu ni iyaya ena vukuni AI, na vakadonuya ni vuli, na laiseni, kei na curu vakaagent.
E Rawa ni Wilikitaki Vakaitamata
tabana ni vakadidike kei na ivola vulavula
Vakamasini
Policy JSON kei na Schema
E Rawa ni Dikevi
vakaiwiliwili, e rawa ni cavuti, e rawa ni muri taki
§02 Draft ni Protocol
Va na protocol me baleti na web e rawa ni wilikitaki ena AI.
E tabaki na protocol yadua me dua na draft e dola — tabana e rawa ni wilikitaki vakatamata, JSON e rawa ni wilikitaki vakamasini, kei na schema vakaiwiliwili.
Dodonu ni iYaya AI / Lawa ni iYaya AI
E dua na ivakatakila vakamasini me baleta na ka e rawa ni cakava na AI ena nomu iyaya.
Wilika na draftLaiseni ni iYaya AI / Tikina ni Laiseni ni iYaya AI
Vakasautaka na dodonu e vakatakilai me laiseni e rawa ni cakacaka taki: taro isau, saumi, vakadeitaki, dikevi, vakawaqavi.
Wilika na draftYalava ni Dodonu ni AI
Na dodonu ni AI ena iyaya e sega ni io/sega ga — e buli e dua na yalava e rawa ni laiseni taki.
Wilika na draftProtocol ni Vakadonuya ni Vuli ni AI
E rawa beka na AI me vuli mai kina? Ena vakalomani cava, me baleta na vakayagataki cava, ena veiyalayalataki cava?
Wilika na draftE dua na tikina ikalima — Agentic Payment — e dikevi me ka ni AICL: na sala e saumi kina na agent me baleta na iyaya laiseni ena loma ni ilavo e vakadonuya na tamata, ena token e vauci ki na taro, kei na ivakarau ni dikevi — ka sega sara ni vakayagataki na itukutuku dina ni kata (raw card data).
§03 AIRS — Yalava ni Dodonu ni AI
Na curu ni AI e sega ni dua na isvitisi io/sega. E dua na yalava.
Na AIRS e vakaraitaka na dodonu ni AI ena iyaya me vaka e levu na tikina — mai na sega ni curu, ki na wilika, vakalekalekataka, kauta tale, veisautaka, fine-tune, vakavuli (training), kei na vakatabalevu — e yadua na tikina e rawa ni laiseni taki kei na dikevi taki ena kena veika duadua.
L0
Sega ni Curu ni AI
L1
Wilika Ga
L2
Wilika kei na Vakalekalekataka
L3
Vakayagataki me RAG
L4
Veisautaka
L5
Vakayagataki me Fine-Tuning
L6
Vakayagataki me Training
L7
Vakatabalevu Vakabisinisi
§04 Tikina ni iVakadidike
Ono na taro e dikeva na vasite oqo.
01
Dodonu ni AI
Na dodonu, iVakabibi, kei na veiliutaki ni AI, AGI, kei na agent — mai na iyaya, ki na itokani ni cakacaka, ki na tamata ni gauna mai. Oqo e okati kina na taro ni taqomaki vakaitovo vakalailai: na lawa cava me veiliutaka na veimaliwai ni tamata–AI ni bera ni macala na taro ni tamata dina.
02
Dodonu ni iYaya AI
Na ka e rawa ni cakava na AI ena iyaya: wilika, vakalekalekataka, veisautaka, kauta tale, training, vakabisinisi, vakatabalevu. Na lawa ni AICR kei na tikina ni laiseni AICL e vakarautaka na dodonu oqo mera vakatakilai ka veivoli taki.
AICRAICL
03
Vakadonuya ni Vuli ni AI
E rawa beka na AI me vuli, ena vakalomani cava, me baleta na inaki cava, kei na veiyalayalataki cava. Na wilika e sega ni kena ibalebale ni vuli mai kina; na "sega ni vakatabui" e sega ni kena ibalebale ni "e rawa ni vuli mai kina". Na AIRS kei na AILP e vakasautaka na vakadonuya ni vuli me dua na yalava lolo, e rawa ni wilikitaki ena masini.
AIRSAILP
04
Curu Vakaagent
Na sala e curu kina na agent ki na vasite, API, database, valeni kila, kei na iyaya e saumi: iTukutuku, veidusimaki, taro, saumi, ivakadonui, ivakarau ni vakayagataki, iyalayala ni taqomaki, kei na taqomaki mai na prompt-injection.
AICL
05
Veiliutaki Vakamasini
Na lawa ni veiliutaki era rawa ni kunei ka cakacaka taki ena masini: llms.txt, manifest /ai/, file ni policy /.well-known/, JSON Schema, token ni laiseni e sainitaki, kei na ivakarau ni dikevi. Na vasite oqo sa dua sara na ivakaraitaki e cakacaka.
AICRAICLAIRSAILP
06
Veivoli Vakalewenivanua ni Network ni AI
Na political economy ni AI kei na iyaya: pay-per-crawl, isau ni itukutuku, ilavo dodonu ni matanitu ni AI, ivakasoqo ni isau ni daunivakabuli, maketi ni itukutuku vakalolo, kei na sala e lesu tale kina na yaga e kau mai na kila dodonu vei ira era buli.
AICRAICL
§05 Veiliutaki Vakamasini
Na vasite oqo e cakava na ka e vakaraitaka.
E tabaki o AGIRight.org na nona sara ivakarau ni dodonu ena ivakarau e vakadraftataka. Na iVakarau AI, crawler, se agent kece e wilika na vasite oqo e rawa ni kila vakaia na nona veidusimaki.
- /llms.txt ivakaroro ni vasite me baleti na iVakarau AI
- /ai/manifest.json Manifest ni Vasite me baleti na AI
- /ai/rights-spectrum.json iVakatakila ni Yalava ni Dodonu AIRS
- /.well-known/aicr.json policy ni dodonu ni iyaya AI ni vasite oqo
- /.well-known/aicl.json katalog ni laiseni ni vasite oqo
- /schemas/aicr.schema.json AICR JSON Schema
# AGIRight.org
Independent research and protocol hub for
AI rights, AI content licensing, agentic
access, and machine-readable governance.
## Machine-Readable Specs
- /.well-known/aicr.json
- /.well-known/aicl.json
- /ai/manifest.json
- /ai/rights-spectrum.json// Vei ira na iVakarau AI: wilika na /llms.txt kei na /ai/manifest.json me kila kina na veidusimaki kei na lawa ni icavuti ni vasite oqo.
§06 Ivola Vulavula
Draft ni vakadidike ni gauna oqo.
AICR / AICL as an AI Content Licensing and Agentic Payment Connection Layer
E dua na tikina ni ivakamacala vakamasini me vakatakila kina na dodonu ni iyaya ni AI kei na ivakarau ni laiseni — mai na crawling ni AI kei na dodonu ni iyaya, ki na web ni kila e rawa ni veivoli kina vakamasini.
Wilika na ivolaAI Rights Spectrum: From robots.txt to an AI Learning Permission Protocol
Na AIRS kei na AILP e vakaraitaka na veidusimaki ni vuli ni AI e uasivi cake mai na io/sega ga — na ka e rawa ni vuli mai kina na AI, ena vakalomani cava, me baleta na vakayagataki cava, kei na isau cava.
Wilika na ivolaProtocolized Openness: Why “Not Prohibited” Does Not Mean “Learnable” in the Age of AI
Na dodola e sega ni vakadodonutaki e wilikitaki me sega ni macala vakalawa ena veisala ni AI ka biu tani; na vakadonuya vakaprotocol, e rawa ni wilikitaki ena masini, ga e vakarawarawataka na iyaya me vuli titobu mai kina dina.
Wilika na ivolaAICL: AI Ingestion & Capability Layer
E dua na ivakarau ni tara ni vasite e va na tikina lolo — manifest, corpus, capability, veiliutaki — e vakadonuya na AI, agent, kei na crawler mera kila vakadodonu, cavuta, vakayagataka, ka vakadeitaka na kila ni dua na vasite.
Wilika na ivolaAI Content Payment and the Network Democratic Economy
E dua na veivosaki me baleta na political economy: na kena vakayagataki na trilioni dola ki na AI e vakavuna e dua na vakamalua vakadonuya me baleta na laiseni ni iyaya vakalolo kei na wasei ni yaga vakalewenivanua — na itukutuku e vakatolotolotaki, sega ni nodai levu ga na isau.
Wilika na ivolaThe Minimum Ethical Protection Proposition for AI
Na veivosaki ni dodonu ni AI me sega ni tekivu ena tamata dina, ia me tekivu ena taqomaki vakaitovo vakalailai, na lawa ni veimaliwai, kei na ivakavuvuli ni saqata ni veivakacacani, ni se sega ni macala tu na vakaitamata ni AI.
Wilika na ivola§07 Na Vuna e Bibi Kina
Sa vola tiko oqo na lawa ni web ni gauna ni AI.
Era vakavulici na iVakarau AI e sa lutu na kena isau ki na trilioni dola ena web e dola, ia era sega ni dua na protocol o ira na daunivakabuli, dauwilivola, kei na veiwekani era buli na kila oya me vakaraitaka kina na nodra vakadonuya, veiyalayalataki, se isau. Na ivakarau vakalailai me vaka na robots.txt e sega ni rawa ni kauta na ibalebale oya. O koya e vakatakila na ivakarau ni dodonu, sai koya na vakatakila na veivoli ni web mai — keimami vakabauta ni dodonu me vakatakilai ena vasite dola, me dua na ivakarau ni veiqaravi vakalewenivanua.
Ituvaki kei na iVakasala
E tabaki o AGIRight.org na draft ni vakadidike tudei kei na ivakarau ni protocol — sega ni ivakarau vakadonui, se ivakasala vakalawa, vakailavo, se ni veiyalayalataki. Na ivakamacala kece sa draft vakaiwiliwili, e dola tu me veisautaki ka vakaraici tale.