Champs da retschertga
Retschertga
Sis champs da retschertga colliads, dals dretgs da la IA e la licenziaziun da cuntegn enfin la governanza leschibla per maschinas e l'economia democratica da la rait da IA.
Dretgs da la IA
Ils dretgs, las obligaziuns, las responsabilitads e la governanza da la IA, da l'AGI e dad agents — dals utensils, tras collaboraturs, enfin eventuals futurs subjects. Quai includescha la dumonda da la protecziun etica minimala: tge normas duessan reglar l'interacziun uman–IA avant che las dumondas da la persunalità sajan schliadas.
Dretgs da Cuntegn IA
AICRAICL
What AI systems may do with content: read, summarize, transform, retrieve, train, commercialize, redistribute. The AICR ruleset and the AICL-C content-licensing layer make these rights declarable and transactable.
Permissiun d'Emprender da la IA
AIRSAILP
Sche la IA ha lubientscha dad emprender, en tge profundità, per tge intents, e sut tge obligaziuns. Vegnir legì n'è betg vegnir duvrà per emprender; «betg scumandà» n'è betg «abel dad esser emprendì». AIRS ed AILP transferan la permissiun d'emprender en in spectrum graduà e leschibel per maschinas.
Access Agentic
AICL
Co agents acceden a websites, APIs, banca da datas, basas da savair e cuntegn pajà: identitad, permissiun, dumondas, pagament, autorisaziun, protocols dad utilisaziun, cunfins da segirezza e defensiun cunter attatgas dad injecziun da prompts.
Agent Action Rights
AARS
What an Agent may DO once it holds tool or API capability, as distinct from what it may read or learn: action taxonomy, effect vectors, reversibility, blast radius, and multi-action composition risk. AARS gives content permission and action permission separate, independently-evaluable axes.
Agent Authority & Delegation
AADP
Who an Agent acts for, where its authority came from, whether it can hand that authority to another Agent, and how much of its internal state a verifier may demand. AADP separates principal from actor, bounds delegation to strictly narrow (never silently widen), and treats inspection as a bounded right, not an unlimited one.
Governanza Leschibla per Maschinas
AICRAICLAIRSAILPAARSAADP
Reglas da governanza che maschinas pon scuvrir ed exequir: llms.txt, manifests /ai/, datotecas da politica /.well-known/, JSON Schemas, tokens da licenza suttascrits e formats da protocols da revisiun. Quest website è el sez in exempel funcziunant.
Economia Democratica da la Rait da IA
AICRAICL
L'economia politica da la IA e dal cuntegn: pay-per-crawl, dividends da datas, funds sovrans dad IA, pools da retribuziun per creatricas e creaturs, martgads da datas graduads, e co il valur extrait dal savair public po fluir enavos a quels che l'han producì.