AIRS — I Espektro Blong Diritchon AI
I Espektro Blong Diritchon AI
I diritchon AI put kontenido, ti binaria — man fotma un espektro ni gradual yan siña lisensiao.
01 · Definision
AIRS is the conceptual model underneath AICR and AILP: it holds that AI use of content cannot be governed by a single allow/deny bit. Reading, summarizing, retrieving, transforming, fine-tuning, training, and redistributing are different acts with different depths, uses, and economic weight. AIRS arranges them as a spectrum of levels, each of which can be separately permitted, priced, conditioned, and audited — making rights proportional, use-specific, and trackable. AIRS governs the content-and-learning rights plane only; it does not extend into whether an Agent may act on external systems (AARS) or who authorized that Agent (AADP).
02 · Propósito
- Reemplasa i binaria falso put "mababa kontra ma tåpa'" yan nibet siha ni gradual put akseso blong AI.
- Na'siña i publikadot siha para u fanmababa mås gi nibet siha ni ti hålom, mientras fuma'risetba i nibet siha ni hålom (entrena, redistribusion).
- Nå'e i bokabularion comparte ni i deklarasion siha put AICR yan i lisensia siha put AICL ma referi guato.
- Na'e kada nibet siña ma'auditoria yan ma presio, independientemente.
03 · Alkånse
Nibet 0 — Taya' Akseso Blong AI
Nibet 1 — Taitai Ha'
Nibet 2 — Taitai yan Sumaria (yan atribusion)
Nibet 3 — Fina'usa RAG (lai siha put retension + atribusion)
Nibet 4 — Kombietti (ekstraksion ni gaige estruktura, gi sanhalom lisensia)
Nibet 5 — Fina'usa para Afina (lisensia klåro)
Nibet 6 — Fina'usa para Entrena (lisensia klåro)
Nibet 7 — Redistribusion Komersiåt (lisensia klåro)
L0
Taya' Akseso Blong AI
L1
Taitai Ha'
L2
Taitai & Sumaria
L3
Fina'usa RAG
L4
Kombietti
L5
Fina'usa para Afina (Fine-Tuning)
L6
Fina'usa para Entrena
L7
Redistribusion Komersiåt
04 · Ehemplo ni matatataitai ni måkina
I espektro, matatataitai ni måkina — /ai/rights-spectrum.json
{
"version": "0.1",
"spectrum": [
{ "level": 0, "name": "No AI Access" },
{ "level": 1, "name": "Read Only" },
{ "level": 2, "name": "Read and Summarize" },
{ "level": 3, "name": "RAG Use" },
{ "level": 4, "name": "Transform" },
{ "level": 5, "name": "Fine-Tuning Use" },
{ "level": 6, "name": "Training Use" },
{ "level": 7, "name": "Commercial Redistribution" }
]
} 05 · Limitasion siha
- I ocho na nibet un moddelo put estudio — i diritchu siha gi mundo magahet siña nesesita partision siha mås fino pat mås diferensiao.
- I orden blong nibet siha ha representa i hondura/pesan ekonomia ni típiko, ti un herarkia legåt.
- AIRS ha deskribe i sinifikasion blong diritchu; guiya lokkue' ti ha fuma'kumple pat beripika i kumplimento.
- v0.1.1: reaching Level 7 on this spectrum still says nothing about Agent action rights or authority — a full Agent workflow may need independent compatibility across AIRS/AILP, AARS, and AADP.