AIRS — AI Rights Spectrum
AI Rights Spectrum
सामग्रीमाथिको AI अधिकार बाइनरी होइन — यसले क्रमिक, इजाजतपत्र-योग्य स्पेक्ट्रम बनाउँछ।
01 · परिभाषा
AIRS is the conceptual model underneath AICR and AILP: it holds that AI use of content cannot be governed by a single allow/deny bit. Reading, summarizing, retrieving, transforming, fine-tuning, training, and redistributing are different acts with different depths, uses, and economic weight. AIRS arranges them as a spectrum of levels, each of which can be separately permitted, priced, conditioned, and audited — making rights proportional, use-specific, and trackable. AIRS governs the content-and-learning rights plane only; it does not extend into whether an Agent may act on external systems (AARS) or who authorized that Agent (AADP).
02 · उद्देश्य
- “खुला बनाम बन्द” को झुटो बाइनरीलाई AI पहुँचका क्रमिक स्तरहरूले प्रतिस्थापन गर्नुहोस्।
- प्रकाशकहरूलाई सतही स्तरहरूमा अधिकतम खुला रहन दिनुहोस् जबकि गहिरा स्तरहरू (प्रशिक्षण, पुनर्वितरण) सुरक्षित राख्नुहोस्।
- AICR घोषणा र AICL इजाजतपत्रले जनाउने साझा शब्दावली प्रदान गर्नुहोस्।
- प्रत्येक स्तरलाई स्वतन्त्र रूपमा लेखापरीक्षणयोग्य र मूल्य निर्धारणयोग्य बनाउनुहोस्।
03 · दायरा
स्तर 0 — कुनै AI पहुँच छैन
स्तर 1 — पढ्ने मात्र
स्तर 2 — पढ्ने र सारांश (श्रेयसहित)
स्तर 3 — RAG प्रयोग (अवधारण + श्रेय नियमहरू)
स्तर 4 — रूपान्तरण (इजाजतपत्र अन्तर्गत संरचित निष्कासन)
स्तर 5 — Fine-Tuning प्रयोग (स्पष्ट इजाजतपत्र)
स्तर 6 — प्रशिक्षण प्रयोग (स्पष्ट इजाजतपत्र)
स्तर 7 — व्यावसायिक पुनर्वितरण (स्पष्ट इजाजतपत्र)
L0
कुनै AI पहुँच छैन
L1
पढ्ने मात्र
L2
पढ्ने र सारांश
L3
RAG प्रयोग
L4
रूपान्तरण गर्नुहोस्
L5
Fine-Tuning प्रयोग
L6
प्रशिक्षण प्रयोग
L7
व्यावसायिक पुनर्वितरण
04 · मेसिन-पठनीय उदाहरण
स्पेक्ट्रम, मेसिन-पठनीय — /ai/rights-spectrum.json
{
"version": "0.1",
"spectrum": [
{ "level": 0, "name": "No AI Access" },
{ "level": 1, "name": "Read Only" },
{ "level": 2, "name": "Read and Summarize" },
{ "level": 3, "name": "RAG Use" },
{ "level": 4, "name": "Transform" },
{ "level": 5, "name": "Fine-Tuning Use" },
{ "level": 6, "name": "Training Use" },
{ "level": 7, "name": "Commercial Redistribution" }
]
} 05 · सीमाहरू
- आठ स्तरहरू एक अनुसन्धान मोडेल हुन् — वास्तविक-संसारका अधिकारहरूलाई सूक्ष्म वा फरक विभाजन आवश्यक पर्न सक्छ।
- स्तर क्रमले सामान्य गहिराइ/आर्थिक तौल जनाउँछ, कानुनी पदानुक्रम होइन।
- AIRS ले अधिकारको अर्थ वर्णन गर्छ; यसले आफैं अनुपालन लागू वा प्रमाणित गर्दैन।
- v0.1.1: reaching Level 7 on this spectrum still says nothing about Agent action rights or authority — a full Agent workflow may need independent compatibility across AIRS/AILP, AARS, and AADP.