Peke tō titiro ki te ihirangi
AGIRight.org

Ngā Wāhanga Rangahau

Rangahau

E ono ngā wāhanga rangahau e hono ana tētahi ki tētahi, mai i ngā tika AI me te raihanatanga ihirangi, tae noa ki te kāwanatanga pānui-mīhini me te ōhanga o ngā whatunga AI manapori.

01

Ngā Tika AI

Ko ngā tika, ngā kawenga, ngā haepapa, me te kāwanatanga o te AI, te AGI, me ngā kaihautū — mai i te taputapu, ki te hoa mahi, tae atu ki tētahi mea whai tika matatika pea ā ngā rā kei tua. Kei roto i tēnei te pātai mō te tiakitanga ā-matatika iti rawa: he aha ngā tikanga e tika ana hei ārahi i te whakawhitiwhitinga tangata–AI i mua i te whakatauhia o ngā pātai mō te tangata-ā-ture.

02

Ngā Tika Ihirangi AI

AICRAICL

What AI systems may do with content: read, summarize, transform, retrieve, train, commercialize, redistribute. The AICR ruleset and the AICL-C content-licensing layer make these rights declarable and transactable.

03

Te Whakaaetanga Ako AI

AIRSAILP

Mēnā ka whakaaetia te AI ki te ako, ki tēhea hōhonutanga, mō ēhea take, ā, i raro i ēhea kawenga. Ko te pānuitia, ehara i te akongia; ko te "kāore i te ārai" ehara i te "ka taea te ako". Mā AIRS rāua ko AILP e huri te whakaaetanga ako hei whānuitanga taumata-rite, pānui-mīhini.

04

Te Urunga Kaihautū

AICL

Me pēhea te uru a ngā kaihautū ki ngā paetukutuku, ngā API, ngā pātengi raraunga, ngā pūkete mātauranga, me te ihirangi utu: te tuakiri, te whakaaetanga, ngā tono, te utu, te whakamanatanga, ngā rārangi whakamahinga, ngā rohe haumaru, me te ārai mō te werohanga-tohutohu (prompt injection).

04b

Agent Action Rights

AARS

What an Agent may DO once it holds tool or API capability, as distinct from what it may read or learn: action taxonomy, effect vectors, reversibility, blast radius, and multi-action composition risk. AARS gives content permission and action permission separate, independently-evaluable axes.

04c

Agent Authority & Delegation

AADP

Who an Agent acts for, where its authority came from, whether it can hand that authority to another Agent, and how much of its internal state a verifier may demand. AADP separates principal from actor, bounds delegation to strictly narrow (never silently widen), and treats inspection as a bounded right, not an unlimited one.

05

Kāwanatanga Pānui-Mīhini

AICRAICLAIRSAILPAARSAADP

He ture kāwanatanga e taea ana e ngā mīhini te kite, te whakahaere hoki: llms.txt, ngā manifest /ai/, ngā kōnae kaupapa here /.well-known/, JSON Schemas, ngā tohu raihana kua hainatia, me ngā hōputu rārangi arotake. Ko tēnei paetukutuku tonu tētahi tauira e mahi ana.

06

Te Ōhanga Whatunga AI Manapori

AICRAICL

Te ōhanga tōrangapū o te AI me te ihirangi: te utu-mō-ia-kaikohi, ngā utu wāhi raraunga, ngā pūtea AI mana-motuhake, ngā puna utu kaihanga, ngā mākete raraunga taumata-rite, me te pēhea e taea ai te hoki mai o te uara i tangohia mai i te mātauranga ā-iwi ki ngā kaihanga o taua mātauranga.