ᑎᑎᖅᖃᓄᑦ ᐃᖏᕐᕋᐅᒍᒃ
AGIRight.org

ᖃᐅᔨᓴᖅᑕᐅᕖᑦ ᐃᓚᖏᑦ

ᖃᐅᔨᓴᖅᑕᐅᓂᖅ

6 ᑲᑎᑎᑕᐅᔪᑦ ᖃᐅᔨᓴᖅᑕᐅᕖᑦ ᐃᓚᖏᑦ, AI ᐱᔪᓐᓇᐅᑎᓂᑦ ᑎᑎᖅᖃᑦ license-ᖃᕐᓂᕐᒧᓪᓗ ᖃᕆᐊᓴᒃᑯᑦ ᐊᑐᖅᑕᐅᔪᓐᓇᖅᑐᖅ ᐊᖁᑦᓯᓂᕐᒧᑦ democratic AI network economy-ᒧᑦ ᑎᑭᓪᓗᒍ.

01

AI ᐱᔪᓐᓇᐅᑕᐃ

AI-ᐅᑉ, AGI-ᐅᑉ, agent-ᒃᑯᓪᓗ ᐱᔪᓐᓇᐅᑕᐃᑦ, ᐱᓕᕆᐊᖃᕐᓂᕆᑦ, ᑲᒪᒋᔮᖏᓐᓂᑦ, ᐊᒻᒪᓗ ᐊᖁᑦᓯᓂᖏᓐᓂᑦ — ᐊᑐᖅᑕᐅᕕᒃᓴᑎᑦ-ᒥᑦ ᐃᑲᔪᖅᑎᓄᑦ ᓯᕗᒻᒧᐊᖅᑕᐅᔪᒥᒃ ᐱᔾᔪᑎᒋᔭᐅᔪᒧᑦ ᑎᑭᓪᓗᒍ. ᐅᓇ ᐃᓚᖃᖅᑐᖅ minimum ethical protection ᐊᐱᖅᓱᖅᑕᐅᔪᒥᒃ: ᓱᓇᑐᐃᓐᓇᖅ ᒪᓕᒐᕐᔪᐃᑦ ᐊᖁᑦᓯᒋᐊᖃᖅᒪᖔᑕ ᐃᓄᒃ-AI ᐊᑦᑕᕕᖃᑎᒌᖕᓂᑦ personhood ᐊᐱᖅᓱᖅᑕᐅᔪᑦ ᓵᒻᒪᒃᑎᑕᐅᙱᒃᑲᓪᓚᒃᑯ.

02

AI ᑎᑎᖅᖃᑦ ᐱᔪᓐᓇᐅᑕᐃ

AICRAICL

What AI systems may do with content: read, summarize, transform, retrieve, train, commercialize, redistribute. The AICR ruleset and the AICL-C content-licensing layer make these rights declarable and transactable.

03

AI ᐃᓕᓐᓂᐊᖅᑎᑦᓯᓂᖅ ᐱᔪᓐᓇᐅᑎᑎᒍᑦ

AIRSAILP

AI ᐃᓕᓐᓂᐊᖅᑎᑦᓯᓐᓇᖅᐸ, ᖃᓄᖅ ᐃᑎᒐᐃᓇᕐᒥᒃ, ᓱᓇᑐᐃᓐᓇᖅ ᑐᕌᖓᓄᑦ, ᐊᒻᒪᓗ ᓱᓇᒥᒃ ᐱᖁᔭᖅᑕᐅᓪᓗᓂ. Read-ᓂᖃᖅᑐᖅ ᐃᓕᓐᓂᐊᖅᑕᐅᖏᓐᓇᒪ; "not prohibited" "learnable"-ᐃᙱᑦᑐᖅ. AIRS AILP-ᓗ ᐃᓕᓐᓂᐊᖅᑎᑦᓯᓂᖅ ᐱᔪᓐᓇᐅᑎᖅ ᐊᓪᓚᖑᖅᑎᑦᑐᒃ ᐃᑎᒐᐃᓇᕐᒥᒃ, ᖃᕆᐊᓴᒃᑯᑦ ᐊᑐᖅᑕᐅᔪᓐᓇᖅᑐᒧᑦ ᐃᓚᖏᓪᓗ.

04

Agent-ᒃᑯᑦ ᐊᑦᑕᕕᐊ

AICL

ᖃᓄᖅ agent-ᒃᑯᑦ website-ᒃᑯᓂᒃ, API-ᒃᑯᓂᒃ, database-ᒃᑯᓂᒃ, ᖃᐅᔨᒪᓂᖅ-ᑎᒍᒥᐊᖅᑐᐃᕖᑦ, ᐊᒻᒪᓗ ᐊᑭᓕᖅᑕᐅᔪᓂᒃ ᑎᑎᖅᖃᓂᒃ ᐊᑐᖅᑕᐅᓐᒪᖔᑕ: ᐃᓕᑕᕆᔭᐅᓂᐊ, ᐱᔪᓐᓇᐅᑎᖅ, request-ᒃᑯᑦ, ᐊᑭᓕᖅᑎᑦᓯᓂᖅ, authorization, ᐊᑐᖅᑕᐅᓯᒪᓃᓪᓗ log-ᒃᑯᑦ, security ᑭᓪᓕᖏᑦ, ᐊᒻᒪᓗ prompt-injection ᓴᐃᒻᒪᖃᑦᑕᐅᓯᓂᖅ.

04b

Agent Action Rights

AARS

What an Agent may DO once it holds tool or API capability, as distinct from what it may read or learn: action taxonomy, effect vectors, reversibility, blast radius, and multi-action composition risk. AARS gives content permission and action permission separate, independently-evaluable axes.

04c

Agent Authority & Delegation

AADP

Who an Agent acts for, where its authority came from, whether it can hand that authority to another Agent, and how much of its internal state a verifier may demand. AADP separates principal from actor, bounds delegation to strictly narrow (never silently widen), and treats inspection as a bounded right, not an unlimited one.

05

ᖃᕆᐊᓴᒃᑯᑦ ᐊᑐᖅᑕᐅᔪᓐᓇᖅᑐᖅ ᐊᖁᑦᓯᓂᖅ

AICRAICLAIRSAILPAARSAADP

ᐊᖁᑦᓯᓂᕐᒧᑦ ᒪᓕᒐᕐᔪᐃᑦ ᖃᕆᐊᓴᒃᑯᑦ ᓇᓂᓴᖅᑕᐅᓐᓇᖅᑐᑦ ᐊᑐᖅᑕᐅᓐᓇᖅᑐᓪᓗ: ᓪᓪᒻᔅ.txt, /ai/ manifest-ᒃᑯᑦ, /.well-known/ ᒪᓕᒐᖅ file-ᒃᑯᑦ, JSON Schema-ᒃᑯᑦ, ᐊᑎᓕᐅᖅᑕᐅᓯᒪᔪᑦ license token-ᒃᑯᑦ, ᐊᒻᒪᓗ audit log format-ᒃᑯᑦ. ᐅᓇ site ᐃᒻᒥᓂᒃ ᐱᓕᕆᖃᓱᓐᓇᖅᑐᖅ ᐊᔅᓯᓕᐊᖓ.

06

AI Network Democratic Economy

AICRAICL

AI ᑎᑎᖅᖃᓪᓗ political economy-ᐊ: pay-per-crawl, ᑎᑎᖅᖃᑦ dividend-ᒃᑯᑦ, sovereign AI ᑮᓇᐅᔾᔭᖁᑎᑦ, ᓴᓇᔭᖅᑏᑦ ᐊᑭᓕᖅᑎᑦᓯᓂᖅ ᑲᑎᑎᑕᐅᔪᑦ, ᐃᑎᒐᐃᓇᕐᒥᒃ ᑎᑎᖅᖃᑦ ᓂᐅᖅᕿᓂᐊᑦ, ᐊᒻᒪᓗ ᖃᓄᖅ ᐊᑭᖃᕐᓂᖅ ᐃᓅᖃᑎᒌᓐᓄᑦ ᖃᐅᔨᒪᓂᑦ ᓇᓂᓴᖅᑕᐅᔪᖅ ᐅᑎᕐᑎᑦᓯᕕᒍᓐᓂᖅᒪᖔᑕ ᓴᓇᔭᖅᑎᓄᑦ.